Seguramente, moitos dos libros que lemos
transpórtanos a historias semellantes vividas ao longo da nosa vida. Como
educadoras cremos na importancia de dispoñer e aproveitar todos aqueles
recursos que nos poden axudar á hora de poñernos ao fronte dunha aula. É por
elo que, a literatura pode ofrecernos infinitas posibilidades para abordar
todos aqueles temas que nos interesen.
Traballar a partir das historias que se
nos presentan tanto en libros como en álbums ilustrados parécenos unha das
formas máis enriquecedoras, eficaces e interesantes. Cada libro pode facer que
nos sintamos identificados cos personaxes, as historias, os lugares, etc que
nel aparece.
É así como poderemos tratar de solventar
tanto as necesidades como as problemáticas, curiosidades, medos, dubidas... que
poidamos observar dentro da nosa aula. Debemos recordar que os muros da escola
non eliminan todas estas cuestións. A escola está estreitamente conectada co
seu entorno, co mundo que viven día a día os nosos pequenos.
Como sabedes, o libro co que estabamos a
traballar trata diferentes temas cotidiáns que calquera de nós pode chegar a
vivir algunha vez. Cuestións como a relación entre avós e netos, enfermidades
ou a perdida de seres queridos non deben deixarse a un lado cando tratamos con
nenos e nenas.
Son cuestións que lle poden xerar dúbidas.
Tal vez non sexan capaces de entender o por qué das mesmas. Tamén poden
despertar comportamentos novos ata o momento.
Como mestras debemos prestar atención, ser
capaces de observar, de analizar todo aquelo que nos de indicios sobre as
posibles necesidades que poidan estar tendo. Hoxe en día coa superpoboación que
vivimos nas aulas do noso país pode resultar difícil tal vez, detectar as
necesidades individuais pero, non é imposible. Basta con poñerlle ganas e interese.
A continuación presentámosvos un listado
de contos que tratan temas semellantes ao de “A avoa adormecida”. Nun primeiro momento, e sendo sinceras, non
esperábamos atopar tanta variedade de exemplares dentro desta temática.
RAMÓN, E. & OSASUNA, R. (2004). ¡No es fácil, pequeña ardilla!
Pontevedra: Kalandraka.
Superar a perda dalgún ser querido non é nada
sinxelo, e esta intelixente dun modo natural a experiencia da morte. Un pequeno
esquío vive o seu particular duelo, tras a morte da súa nai, onde
inevitablemente aparecen historia contada con gran elegancia convida aos nenos
e nenas a que perciban sentimentos de ira, tristeza,... Tan triste se sente que
pensa que nunca xamais volverá ser feliz. E aínda que con esta historia poida
que os nenos sintan certo desasosego, irán comprendendo páxina a páxina como o
pequeño esquío é capaz de ir superando o seu propio duelo.
Este álbum ilustrado conta cunhas ilustracións en
tons cálidos e suaves, que lle achegan un enfoque estético, armónico e sereno,
facendo del un aliado perfecto para traballar nunha aula de infantil e dar aos
alumnos e alumnas respostas a preguntas existenciais sobre o sentido da vida.
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
TORO, G. & FERRER, I.
(2006). Una casa para mi abuelo. Madrid:
Sins Entido.
Unha familia sae de paseo en busca dun lugar para
enterrar ao avó. Tras moito buscar, atopan o lugar perfecto, un campo cheo de
xirasoles. Alí darán sepultura ao avó, pero á vez tamén construirán sobre a
tumba unha nova casa onde todo continuará vivindo.
Esta historia, contada dunha forma simbólica e
sutil, fálanos sobre os recordos e os seres queridos que permanecen nas nosas
vidas. Así pois, permítenos traballar na aula de infantil o tema da morte desde
diferentes perspectivas, a través dunhas ilustracións cheas de carácter, con
personaxes afables que percorren o ciclo da vida.
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
BLEY, A. (2009). ¿Qué viene después de mil?: un cuento ilustrado sobre la muerte. Barcelona:
Takatuka.
Baixo este título atopamos unha historia
cargada de amor e de tenrura que non deixa indiferente a ninguén. A súa beleza
é comparable á súa dureza. Lisa é unha nena que mantén unha estreita relación
máxica co seu amigo Otto, unha persoa maior, xardineiro, coa que pasa moito do seu tempo libre. O
título deste álbum ilustrado fai referencia a unha das moitas cousas que facían
xuntos, contar as estrelas.
Na historia descóbrese unha relación
fascinante entre Otto e a pequena Lisa. O maior ensínalle infinidades de cousas
do mundo que os rodea, e gozan de momentos marabillosos xuntos. Vemos nel unha persoa doce, cariñosa, sabia e
aínda por riba, xeneroso xa que comparte con lisa toda a súa sabedoría.
Toda estas fantásticas aventuras un día
vense truncadas, ao caer Otto enfermo e sen ganas de saír. Así pasa un día e
otro, ata que acontece o inevitable... Otto morre. A pequena Lisa non é capaz
de comprender todo o que está a acontecer, todo se chea de tristeza e ela pensa
que a Otto iso non lle gustaría.
Como é lóxico, Lisa comeza a botar de
menos a Otto e dentro dela aparece un sentimento de rabia. Síntese baleira e
sola. Ao seu lado podemos ver a figura da súa nai Olga, quen trata de
recompoñer á pequena. Sen embargo, é a muller de Otto a que lle axuda a
comprender que, aínda que perdamos a alguén importante para nós, non desaparece
de todo, aínda que non a poidamos ver, seguirá estando nos nosos corazóns.
A beleza deste álbum ilustrado, como
mencionamos ao principio, parécenos impresionante. Non só pola beleza e tenrura
das imaxes, e as súas cores que acompañan, en todo momento, os sentimentos aos
que se nos vai levando a medida que vamos avanzando na historia. Senón que,
tamén, vemos un vínculo tan asombroso e sinceiro entre os dous protagonistas do
relato.
Un dos temas cos que podemos traballar e
relacionar este álbum (a parte da enfermidade e a morte), é a relación que, a
sociedade en xeral e os máis novos e novas en particular, manteñen cos máis
maiores. Moitas veces coñecemos casos de persoas de avanzada idade abandoados
polas súas familias, ou que, simplemente, senten que son un estorbo. Con este
tipo de historias podemos fomentar dentro dunha aula a importancia que ten
pasar tempo con eles, aprender das súas experiencias e tratar de facer que se
sintan escoitados, valorados e atendidos, así como eles fixeron con nós durante
toda a nosa vida (aínda que, as veces, se nos esqueza).
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
JEKKERS, H., MEINDERTS, K.
& GROBLER, P. (2011). La balada del
rey y la muerte. Argentina: Adriana Hidalgo Editora.
Un rei moi
poderoso quere comprender por qué morren as persoas. Non entende que nos tempos
nos que vivimos aínda non se atopou un remedio para iso e comina aos seus
sabios a desfacerse dela, pois el non quere morrer. Cun bo plan, logran
capturar á morte, pero aquilo que parece tan bo e divertido, a vida eterna, talvez
non o sexa tanto.
Un álbum
ilustrado que aborda e desmitifica o universal tema da morte dunha maneira
lúdica á vez que desdramatizada. Unha historia que aborda o tema cara a cara, a
modo de fábula, e que permite aos nenos verbalizar aquelas cuestións que se
lles expoñen e que necesitan compartir para seguir crecendo e madurando.
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
CANAL, E. & WENSELL, U. (2011). Un poema en la barriga. Oxford.
Como futuras mestras vemos neste álbum un
claro exemplo da importancia da observación na aula. A través das súas páxinas
vemos como un neno chamado Babalú non se atopa ben. A súa mestra e os seus
compañeiros observan que non fala e non xoga, e ninguén sabe o motivo. Tras
investigar o que lle pasa a Babalú, descobren que o seu avó morreu, de ahí o
malestar, a pena e atristeza do pequeno Babalú.
Tras unha forte dor de barriga, Babalú
expulsa un poema manuscrito adicado ao seu avó. Nel mostra os seus sentimentos,
e expresa o moito que o bota de menos. Estos poemas son compartidos coa súa
mestra e os seus compañeiros e compañeiras. Deste xeito, chega á conclusión de
que, por medio da poesía, sempre poderá notar presente ao seu avó.
Parécenos un libro fantástico do que nós,
coma mestras, podemos aprender moito. Os nenos e nenas non saben xestionar
todas as súas emocións, e polo tanto, debemos prestar atención aos pequenos
detalles, cambios ou actitudes que nos chamen a atención. Moitas veces esa é a
única forma de expresar e “cuspir” todo aquilo que levan dentro, como lle pasa
ao protagonista desta historia.
Ademáis, é admirable a solidariedade que
mostran tanto a mestra como os seus propios compañeiros e compañeiras. Polo que
tamén estamos traballando as diferentes relacións e vínculos afectivos que se
establecen dentro da escola. Fomentando, deste xeito, valores como a empatía,
comprensión e xenerosidade, tan importantes cando se trata de formar persoas, é
dicir, do noso traballo.
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
TECKENTRUP, B (2013). El árbol de los recuerdos. Nubeocho.
Este libro narra dunha forma moi coidada e
delicada a morte. A través do seu personaxe principal, o zorro, vemos como se
pode vivir a perda dun ser querido. A pesares de non mencionar dun xeito
específico a palabra "morte", a metáfora que emprega a autora
parécenos moi adecuada e descritiva xa que relaciona a morte cun sono infinito.
Este recurso permite que, os nenos e
nenas, poidan chegar a comprender o que pasa cando alguén "cae durmido
para sempre".
O recordo que os amigos de zorro gardan
del cobran vida por medio dunha árbore que vai medrando e medrando cada vez que
os animais recordan a zorro, no mesmo sitio onde decidiu botar a súa derradeira
sonecada.
Con este álbum podemos comprobar que non é
tan custoso ou duro tratar a perda dun ser querido cos máis pequenos. Moitas
veces, os adultos, soemos evitar adentrarnos nesta ardua tarefa de dar resposta
ás cuestións que os pequenos e pequenas fan ao respecto. Polo tanto, créase un tabú
que pode ocasionar (máis aínda) conflitos internos. A través da literatura e,
en concreto, deste álbum, pódese tratar de superalos.
A beleza coa que se narran os recordos que
os amigos de zorro teñen de el, transmite que, aínda que non vaiamos a ver a un
ser querido de maneira física, non significa que vaia a desaparecer dos nosos
corazóns. Parécenos que, en vez de facer unha traxedia do falecemento de alguén
, débese abordar de forma positiva, como neste caso fai a autora da obra.
As ilustracións que se nos presentan teñen
de fondo cores claras que achegan calma e, sobre elas destaca a brilante cor
laranxa de zorro, así como a da árbore que nace no seu lugar.
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
VOLTZ, C. (2008). A caricia da bolboreta.(Emma Lázare Rodríguez trad.) Pontevedra: Kalandraka.
O autor nesta obra trata a típica pregunta que se
pode facer un neno/a pequeno cando vive a perda dun ser querido. Nesta ocasión
trátase da perda dunha avoa, como no albume ilustrado que da o nome a este
blog. Durante a obra móstrase as conversas que ten un avó co seu neto no xardín (o lugar
preferido da avoa), imaxinando onde pode estar esa persoa querida que faleceu. Quizais
moitos de nós pensemos que ese tipo de conversas son duras, pero nesta obra
trátase o cun toque de humor moi peculiar, pero ó mesmo tempo con gran tenrura.
O avó vaille contando ó neno as diferentes opinións ou crenzas que ten a xente
sobre o que ocorre despois da morte.
Pero tras descartar todas estas ideas, chégase á
conclusión máis bonita e especial, que non é outra que a avoa está con eles, e
que a través dos seus recordos poden seguir unidos a ela. Ademais ao final do
libro acontece algo que serve para reafirmar dita conclusión, e que a pesar de
que ela xa non está con eles dalgunha forma moi especial segue estando.
Por todo isto cremos que é unha obra moi especial,
e que ainda que a morte non é o tema principal, xa que é o antecedente da
historia, si que trata un tema importante como é a posibilidade de seguir tendo
presente a aqueles seres queridos que nos deixaron e dos que nos lembramos
diariamente polo importantes que foron para nós.
As ilustracións son canto menos chamativas, xa que
se trata de collages feitos con instrumentos do día cotiá de moita xente, de
esta forma represéntanse aos seus personaxes.
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
Para rematar, gustaríanos citar outros álbums
ilustrados que nos pareceron tamén moi bos para traballar o tema da morte e
todas as emocións que este acontecemento pode xerar cos nenos e nenas dunha
aula de Educación Infantil. Devanditos álbums son:
★ BOWLEY, T. & PUDALOV, T. (2012). Jack y la muerte. Pontevedra: OQO
Editora.
★ ERLBRUCH, W. (2010). El pato y la muerte. Barbara Fiore Editora
★ WILD, M. & BROOKS, R. (2002). Nana vieja. Caracas: Ediciones Ekaré.
